Στο φόντο, σκίτσο του Βύρωνα Απτόσογλου από το βιβλίο του Γ.Ν. Λαμψίδη «Τοπάλ Οσμάν» (εικ.: Χριστίνα Κωνσταντάκη)
Σεπτέμβριος 1921: Τα ονόματα των 174 Ποντίων που καταδικάστηκαν σε θάνατο από τα Δικαστήρια Ανεξαρτησίας
Οι δίκες υπό τον διαβόητο Εμίν βέη είχαν ξεκινήσει από τις 20 Αυγούστου, ωστόσο ο Σεπτέμβριος έμελλε να βαφτεί από το αίμα της αφρόκρεμας των Ποντίων
Αμάσεια, 1921. Από τις 20 Αυγούστου ο διαβόητος Τούρκος βουλευτής Εμίν βέης είχε πιάσει δουλειά, καταδικάζοντας Ποντίους στα νεοσύστατα «Δικαστήρια Ανεξαρτησίας». Πρώτο από τη μακρά σειρά των συνολικά 174 ονομάτων, αυτό του καθηγητή φυσικομαθηματικών του Γυμνασίου Αμισού, Γεώργιου Παπαμάρκου.
Γράφει γι’ αυτό ο Γ.Ν. Λαμψίδης στο βιβλίο του Τοπάλ Οσμάν – Ένα χρονικό μιας άγνωστης ελληνικής τραγωδίας (1914-1924):
«Ο δυστυχής αυτός εγκαινιαστής των απαισίων Δικαστηρίων Ανεξαρτησίας, κατεδικάσθη πριν από το Στρατοδικείο σε 15 χρόνια φυλακή, αλλά ο Εμίν βεής δεν θεώρησε την ποινή του επαρκή και τον ξαναπέρασε από δίκη για να καταδικασθή με μια σύντομη διαδικασία σε θάνατο με αγχόνη και να κρεμασθή την άλλη ημέρα».
Και όπως παραδίδει στο σγκλονιστικό έργο του Σελίδες εκ της συμφοράς του Πόντου 1921-1924 ο Παντελής Βαλιούλης, «Η αιτία της συλλήψεώς του και της τόσον βαρείας καταδίκης του ήτο μοιραία. Περιήλθεν εις χείρας αστυνόμου τετράδιον γεωγραφίας μικρού μαθητού, όπου ούτος, χαράξας τον χάρτην της Μικράς Ασίας, αντί “Εύξεινος Πόντος”, επέγραψεν “Ελληνικός Πόντος”. Επειδή ο διδάσκων το μάθημα της Γεωγραφίας ήτο ο Γ. Παπαμάρκου, εθεωρήθη ένοχος θανάτου…».
Παρόμοια ήταν πολλά από τα «εγκλήματα» για τα οποία δικάστηκαν, καταδικάστηκαν και εκτελέστηκαν δάσκαλοι, δημοσιογράφοι, έμποροι, επιχειρηματίες – με λίγες λέξεις η αφρόκρεμα της πνευματικής και οικονομικής ζωής του Πόντου.
Ο Σεπτέμβριος ήταν ο μήνας με τις περισσότερες εκτελέσεις, ωστόσο οι φυλακές της πόλης είχαν γεμίσει ήδη από τις αρχές του 1921 και πολλοί φυλακισμένοι πέθαναν σ’ αυτές πριν προλάβουν να «δικαστούν».
Αναλυτικούς καταλόγους ονομάτων των καταδικασθέντων σε θάνατο συνέταξαν ο Παντελής Βαλιούλης, ο Δημήτρης Ψαθάς και άλλοι, εδώ όμως αναδημοσιεύουμε τα ονόματα ανά γεωγραφική περιοχή, όπως τα παρέδωσε ο Άνθιμος Παπαδόπουλος (αντιγράφουμε από την Εγκυκλοπαίδεια του ποντιακού ελληνισμού):
Εξ Αμισού: 1) Πλάτων Αϊβαζίδης, πρωτοσύγκελος της μητροπόλεως Αμασείας, 2) Παναγιώτης Χατζηαναστάσης, 3) Χαράλαμπος Φιλοθεΐδης, 4) Αντώνιος Τσινόγλου, 5) Αντώνιος Ανανιάδης, 6) Πάντσος Δημητριάδης, 7) Γεώργιος Παπαμάρκου, 8) Δημήτριος Θεοχαρίδης, 9) Χαράλαμπος Ευσταθιάδης, 10) Παύλος Παυλίδης, 11) Παναγιώτης Λαμπριανίδης, 12) Αναστάσιος Παυλίδης, 13) Συμεών Ανανιάδης, 14) Αβραάμ Χρυσαφίδης, 15) Αβραάμ Γετεκτζόγλου, 16) Αδείμαντος Αρζουμανίδης, 17) Δημήτριος Παπάζογλου, 18) Πελοπίδας Επιφανίδης, 19) Ηλίας Χαριτίδης, 20) Πάρις Χάμλατσης, 21) Χαράλαμπος Γρηγοριάδης, 22) Παύλος Ραφαήλογλου, 23) Χρήστος Χριστοφορίδης, 24) Θεολόγος Δημητριάδης, 25) Αλέξανδρος Ορτουλόγλου, 26) Λαυρέντιος Ταστσόγλου, 27) Γιάγκος Ιορδανίδης, 28) Παύλος Παπαδόπουλος, 29) Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης, 30) Ιωάννης Ανταβαλόγλου, 31) Παντελής Αρζόγλου, 32) Βασίλειος Οικονομίδης, 33) Νικόλαος Δολόγλου, 34) Θεαγένης Εμφιετσόγλου, 35) Θεμιστοκλής Ξυδιάς, 36) Θεμιστοκλής Κοκκωνιός, 37) Γεώργιος Τζινέκογλου, 38) Κωνσταντίνος Τζινέκογλου, 39) Δημήτριος Αλεξιάδης, 40) Περικλής Νικολαΐδης, 41) Σάββας Αντώνογλου, 42) Γεώργιος Αντώνογλου, 43) Σταύρος Δεμιρτσόγλου, 44) Σοφοκλής Ανταβαλόγλου, 45) Γρηγόριος Γ. Γρηγοριάδης, 46) Σωκράτης Σκεντέογλου, 47) Γεώργιος Πιρλής, 48) Ελευθέριος Ελευθεριάδης, 49) Γρηγόριος Μ. Γρηγοριάδης, 50) Ιωάννης Ποτούρογλου, 51) Ανέστης Μελίδης, 52) Αλέξανδρος Ιχτιάρογλου, 53) Νικόλαος Νικολαΐδης, 54) Αλέξανδρος Κάλφογλου, 55) Παντελής Σεραφειμίδης, 56) Αντώνιος Ποτόσογλου, 57) Θρασύβουλος Μουμουλίδης, 58) Ηλίας Μουμουλίδης, 59) Θεόδωρος Ιωαννίδης, 60) Σταύρος Κουγιουμτζόγλου, 61) Χαράλαμπος Κεσίσογλου, 62) Νικόλαος Ιορδανίδης, 63) Κυριακός Βοδούρογλου, 64) Κωνσταντίνος Παπάζογλου.
Εκ Πάφρας: 65) Γεώργιος Γελκεντζόγλου, 66) Πλάτων Γελκεντζόγλου, 67) Αντώνιος Χατζηαντώνογλου, 68) Ιωάννης Μαυρίδης, 69) Μιχαήλ Αντώνογλου, 70) Λάζαρος Αρζόγλου, 71) Θεμιστοκλής Ιορδανίδης, 72) Μιλτιάδης Χατζησάββας, 73) Περικλής Κουζουτσάκογλου.
Εκ Τραπεζούντος: 74) Ματθαίος Κωφίδης, 75) Νικόλαος Καπετανίδης, 76) Αλέξανδρος Ακριτίδης, 77) Ιωάννης Κωνσταντινίδης, 78) Γεώργιος Παύλου.
Εκ Κερασούντος: 79) Ιωάννης Ατματσίδης, 80) Γεώργιος Κακουλίδης, 81) Ιορδάνης Σουρμελής, 82) Σπυρίδων Σουρμελής, 83) Γεώργιος Σταθόπουλος.
Εξ Ορδού: 84) Αβραάμ Τοκατλίδης, 85) Επαμεινώνδας Γρηγορίου.
Εκ Καβάκ: 86) Ιορδάνης Καδέμογλου.
Εκ Βεζίρκιοπρου: 87) Μουράτ Τσομλεκτσόγλου, 88) Αλέκος Τσομλεκτσόγλου.
Εκ Κιουμούς Χατζήκιοϊ: 89) Ισαάκ Τουζτσόγλου, 90) Πέτρος Κοσμάογλου, 91) Κωνσταντίνος Π. Κοσμάογλου, 92) Κωνσταντίνος Χ. Κοσμάογλου.
Εκ Τσόρουμ: 93) Αθανάσιος Ουραήλογλου, 94) Κωνσταντίνος Χαλκόπουλος, 95) Ιορδάνης Σουλτάνογλου, 96) Χαράλαμπος Βενετίκογλου, 97) Λάζαρος Πατμανίδης.
Εκ διαφόρων του Πόντου μερών: 98) Παύλος Πανάογλου, 99) Συμεών Ανανιάδης, 100) Λάζαρος Τερζόγλου, 101) Π. Οβιτάογλου, 102) Φίλιππος Θεοφιλίδης, 103) Ισαάκ Τοκατλόγλου, 104) Κωνσταντίνος Μηνάογλου, 105) Σάββας Πολυχρόνογλου, 106) Μηνάς Γιαννήογλου, 107) Σταύρος Τοτίκογλου, 108) Νικόλαος Τοτίκογλου, 109) Χρήστος Γιαννήογλου, 110) Ηρακλής Δελμάογλου, 111) Ιωάννης Γεωργίογλου, 112) Ανέστης Κυριάκογλου, 113) Κωνσταντίνος Νικολάογλου, 114) Ιωάννης Δημήτρογλου, 115) Ιορδάνης Λευθέρογλου, 116) Αντώνιος Κωνσταντίνογλου, 117) Χαράλαμπος Κωνσταντίνογλου, 118) Ιωσήφ Κωνσταντίνογλου, 119) Ευστάθιος Κωνσταντίνογλου, 120) Ευστάθιος Μιχαήλογλου, 121) Χρήστος Χατζόγλου, 122) Φώτιος Λαζάρογλου, 123) Δημήτριος Γιαννόγλου, 124) Γεώργιος Γιαννόγλου, 125) Δημήτριος Γιαννόγλου, 126) Φίλιππος Γιαννόγλου, 127) Βασίλειος Αναστάσογλου, 128) Κυριάκος Λαζάρογλου, 129) Περικλής Παπαηλιόγλου, 130) Χαρίλαος Ηλιάδης, 131) Βασίλειος Κυριακίδης, 132) Δαβίδ Κυριακίδης, 133) Σάββας Δημοσθένογλου, 134) Ηλίας Γιάρογλου, 135) Γεώργιος Κωνσταντινίδης, 136) Κυριάκος Γιάννογλου, 137) Εμμανουήλ Σάββαογλου, 138) Σάββας Κωνσταντίνογλου, 139) Παύλος Βασίλογλου, 140) Ευθύμιος Αλακιόζογλου, 141) Χρήστος Αλακιόζογλου, 142) Γεώργιος Σάββαογλου, 143) Ανέστης Χάτζογλου, 144) Γεώργιος Καρασάββογλου, 145) Αθανάσιος Παλάζογλου, 146) Αναστάσιος Θεοδωρίδης, 147) Ανέστης Μιχαήλογλου, 148) Σταύρος Κυριακίδης, 149) Ιωάννης Παναγιώτογλου, 150) Ιωακείμ Σάββογλου, 151) Γεώργιος Δημητρίογλου, 152) Εμμανουήλ Χατζόγλου, 153) Παρασκευάς Σάββαογλου, 154) Χρήστος Παυλόγλου, 155) Γεώργιος Σταύρου, 156) Σταύρος Ελευθερίου, 157) Γεώργιος Ελευθερίου, 158) Χρήστος Ηλιάδης, 159) Παναγιώτης Παυλίδης, 160) Κυριάκος Θεοδωρίδης, 161) Ιωάννης Ιωαννίδης, 162) Βενιαμίν Καλοντίδης, 163) Λάζαρος Γαβριηλίδης, 164) Γαβριήλ Γαβριηλίδης, 165) Κυριάκος Συμεώνογλου, 166) Θεαγένης Κυριακίδης, 167) Κουγιουμτζόγλου, 168) Βασίλογλου, 169) Θεοφιλίδης, 170) Παπανικάογλου, 171) Γεωργιάδης, 172) Σταύρος, 173) Στυλιανός, 174) Γεώργιος. Των τελευταίων (167-174) δεν γνωρίζουμε είτε τα επίθετα είτε τα μικρά ονόματα.
≈
Στις 25 Σεπτεμβρίου 1921 η εφημερίδα Έθνος φιλοξένησε άρθρο με τίτλο «Οι εν Αμασεία απαγχονισθέντες ομογενείς – Τα ονόματά των», το οποίο μπορείτε να δείτε και να αποθηκεύσετε, επιλέγοντας την εικόνα που ακολουθεί:
