Θεοφάνης
Μαλκίδης
«Επιτήδειος ουδέτερος»:
η τουρκική πολιτική στον πόλεμο
Το βιβλίο του
ιστορικού και δημοσιογράφου Frank Weber «The Elusive
Neutral» («Επιτήδειος ουδέτερος») αποτέλεσε στη δεκαετία του 1970 μία αποκάλυψη, για όσους στις ΗΠΑ και στη συνέχεια
στον Ελληνισμό, ασχολήθηκαν με τη στάση της
Τουρκίας κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και γενικώς σε όλες τις πολεμικές
συγκρούσεις.
Ο Weber σημειώνει ότι «αν και η Τουρκία δεν πολέμησε ποτέ, οι
Τούρκοι διπλωμάτες ανέπτυξαν έντονη παρασκηνιακή δραστηριότητα. Πέτυχαν να
διατηρήσουν την χώρα τους ανέπαφη και (….) ζημίωσαν τις πολεμικές προσπάθειες
τόσο των Συμμάχων όσο και του Άξονα. Πριν τον πόλεμο, οι Τούρκοι συμμάχησαν με
την Βρετανία και την Γαλλία, μόνο όμως αφού η Γερμανία είχε αρνηθεί να
διαπραγματευθεί μαζί τους. Αργότερα, όταν ο πόλεμος απλώθηκε στην Μέση Ανατολή,
η Ναζιστική κυβέρνηση άλλαξε γνώμη αλλά ήδη το αντίτιμο της τουρκικής υποστηρίξεως
είχε αυξηθεί». Οι ταυτόχρονες
αυτές συζητήσεις με τις εμπόλεμες πλευρές είχαν πάντοτε την ίδια κατάληξη: τι
θα έπαιρνε η Τουρκία σε περίπτωση που θα στήριζε, είτε τους Συμμάχους είτε τον
Άξονα, με το «μενού» να
περιλαμβάνει πάντοτε τον Ελληνισμό, δηλαδή Αιγαίο, Δωδεκάνησα, Κύπρο, Θράκη,
ακόμη και τη Θεσσαλονίκη!
Η στρατηγική
αυτή δεν ήταν απλώς μια παθητική αποχή από τον πόλεμο, αλλά ένας εξαιρετικά
περίπλοκος ελιγμός επιβίωσης και κέρδους. Η Τουρκία υπέγραψε σύμφωνο αμοιβαίας
βοήθειας με τη Βρετανία και τη Γαλλία (1939), αλλά λίγες μέρες πριν την εισβολή
του Χίτλερ στην ΕΣΣΔ, υπέγραψε σύμφωνο φιλίας και μη επίθεσης με τη Ναζιστική
Γερμανία (1941). Εκμεταλλεύτηκε τον έλεγχο των Στενών των Δαρδανελίων και υποσχόταν πρόσβαση και στις δύο
πλευρές, ενώ στην πραγματικότητα τα κρατούσε κλειστά για τα πολεμικά πλοία,
επικαλούμενη τη Σύμβαση του Μοντρέ. Πουλούσε στρατηγικής σημασίας πρώτες ύλες,
όπως το χρώμιο (απαραίτητο για
την κατασκευή όπλων), τόσο στους Συμμάχους όσο και στον Άξονα, παίζοντας το (επικερδές)
παιχνίδι της προσφοράς και της ζήτησης.





























