Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2017

Άγιος Ευγένιος πολιούχος Τραπεζούντας



Θ . Μαλκίδης 

Μαρτύριο και Μνήμη Αγίου Ευγενίου και των συναθλητών του Αγίου Κάνδιδου, Αγίου Ουαλεριανού και Αγίου Ακύλα. 

Η 21η Ιανουαρίου είναι η ημέρα μνήμης  του μαρτυρίου του  πολιούχου της Τραπεζούντας Αγίου  Ευγενίου,  όπως και ημέρα μνημοσύνου των συναθλητών του που επίσης μαρτύρησαν,  
Αγίου Κάνδιδου, Αγίου Ουαλεριανού και Αγίου Ακύλα. Είναι μία ημέρα που μας φέρνει στη θύμηση  το μεγαλείο του Πόντου, της Τραπεζούντας και της Ρωμανίας, το θάρρος των Αγίων μας, τη ζωντανή πίστη μας. 

Τα παραπάνω συναισθήματα ενισχύονται ακόμη περισσότερο 
όταν έρχεσαι  στο χώρο της εκκλησίας του Αγίου Ευγένιου και της Ρωμανίας στη Θράκη, όπου νιώθεις ότι ακουμπάς την Ορθοδοξία και τα πατρικά χώματα. Εκεί δηλαδή όπου είναι οι Άγιοι μας, οι ήρωες μας, οι πρόγονοί μας. Νιώθεις ότι έρχεσαι σε ένα χώρο δικό σου, όπου ο πατέρας σου είναι ο Άγιος Ευγένιος και η εκκλησία του το σπίτι σου. Στον ψαλμό του Αγίου Ευγένιου περιγράφεται αυτή η πολύ όμορφη σχέση της ορθοδοξίας με την πορεία του έθνους μας. Τραπεζούντα, μνήμη, μάρτυρας, Ευγένιος. Εκπληκτικές λέξεις, που η κάθε μία κρύβει τον πλούτο της ιστορικής μας διαδρομής και της ορθοδοξίας, της Ρωμηοσύνης και του Ελληνισμού. Πόντος, Ρωμανία, Τραπεζούντα, μνημόσυνο, μνήμη, δηλαδή α-λήθεια, μαρτυρώ, καλό γένος, Ευγένιος. 

Από αυτά εμπνεύστηκαν και συνεχίζουν να εμπνέονται πολλοί, χιλιάδες άνθρωποι για να φτιάξουν θαυμάσιες εκκλησίες, ναούς στο σχήμα του ουρανού όπως  γράφει ο Ελύτης,   ωραίες εικόνες όπως αυτή του Αγίου Ευγενίου από  τον  αείμνηστο  Νίκο Μαστορόπουλο, ωραίες πόλεις όπως η σχεδιαζόμενη Ρωμανία- ο Πλάτωνας έλεγε ότι οι πόλεις έχουν τα πρότυπά τους στον ουρανό- και γράμματα όπως έλεγε ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός.


Όταν πιστέψουν οι άνθρωποι σε άλλες “αξίες”, στα χρήματα και όταν αυτά εξαφανίζονται από που μπορούν να κρατηθούν; Από που πρέπει να αντλήσουν τώρα δύναμη οι Έλληνες και οι Ελληνίδες;

Η μόνη διέξοδος από το σημερινό αδιέξοδο είναι η πίστη μας. Μπορούμε να κρατηθούμε από τους Αγίους μας και τους ήρωές μας, τους προγόνους μας, οι οποίοι μαρτύρησαν και θυσιάστηκαν και δίνουν το αίμα τους κάθε μέρα, ξανά και ξανά. Από τον Άγιο Ευγένιο και τους συναθλητές του, τον Άγιο Κάνδιδο, τον Άγιο Ακύλα, τον Άγιο Ουαλεριανό, που έπραξαν αυτό που πρέπει να κάνουμε όλοι μας. Για τις ψυχές των προγόνων μας και τις ζωές των απογόνων μας.

vlcsnap-2015-05-01-14h08m11s19

Ο Άγιος Ευγένιος Τραπεζούντος και η λατρεία του στην Ελλάδα. 

Επιλογή κειμένων- φωτογραφιών- μουσικής Δέσποινα Στεφανίδου για τον Μορφωτικός Όμιλος Ποντίων Μεσημερίου 
"Αργοναύτες" (2017).




Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί ενημέρωση στον προαύλιο του ναού του Αγίου Ευγενίου Ρωμανίας από τον Χρόνη Αμανατίδη



Στα τέλη του 3ου αιώνα μ.Χ., μία εποχή, όπου ο χριστιανισμός εμφανίστηκε κι άρχισε να εξαπλώνεται στην ευρύτερη περιοχή του Πόντου υπό την αυτοκρατορία των Διοκλητιανού και Μαξιμιανού, ο Άγιος Ευγένιος έζησε και μαρτύρησε στην Τραπεζούντα.

Σε μία περίοδο σκληρών, ίσως και των σκληροτέρων, διωγμών απέναντι στους Χριστιανούς, όταν οι έπαρχοι της Καππαδοκίας και Αρμενίας, Λυσίας και Αγρικόλαος, έκαναν πράξη το απάνθρωπο διάταγμα να θανατώνουν κάθε πιστό της νέας θρησκείας, ο Άγιος Ευγένιος έζησε και μαρτύρησε, μαχόμενος κάθε στιγμή υπέρ της παρρησίας της βαθιάς του πίστης στον Ιησού Χριστό και το κήρυγμά του.
Κατά τον Ιανουάριο του 290 μ.Χ., ξεκινά το μαρτύριο του Ευγενίου και των συναθλητών του (Κανιδίου, Ουαλεριανου και Ακύλα). Εθνικοί της Τραπεζούντας καταγγέλλουν στο Λυσία τους τέσσερεις συναθλητές με την κατηγορία ότι διδάσκουν το λόγο του Εσταυρωμένου και κρύβονται σε δασώδη περιοχή. Οι διώκτες οδηγούνται στη σύλληψη του Κανιδίου, αρχικά, κι έπειτα του Ουαλεριανου καθ’ υπόδειξη του Ακύλα, ο οποίος είχε ήδη ομολογήσει την πίστη του στο Χριστό. Οι τρεις συναθλητές περνούν όλη τη νύχτα στη φυλακή προσευχόμενοι και ψάλλοντας ύμνους στο Θεό. Το πρωί της επομένης ημέρας καλούνται να εμφανισθούν μπροστά στο Λυσία, που έχει φτάσει στην Τραπεζούντα, ανακρίνονται και για μία ακόμη φορά, ομολογούν την πίστη τους. Η παραδοχή της πίστης τους φέρνει αναπόφευκτα το μαστίγωμά τους κι αφού υποβάλλονται σε φριχτότερα βασανιστήρια, επιστρέφουν στη φυλακή.
Εν τω μεταξύ, στον Άγιο Ευγένιο, ο οποίος ολόκληρο το διάστημα αυτό κρυβόταν σε μία σπηλιά μέσα στο δάσος, παρουσιάζεται ο ίδιος ο Χριστός. Τότε, τον παροτρύνει να φανερωθεί και να αναγγείλει την πίστη του. Και πράγματι, ο Άγιος ψάλλει και υμνει το Θεό. Οι προσευχές του ακούγονται και προδίδουν την παρουσία του σε μία γυναίκα που περνά, τυχαία, από εκεί για να μαζέψει ξύλα. Στο άκουσμα των προσευχών του τρέχει ταραγμένη στην πόλη και τον καταδίδει. Σε μικρό χρονικό διάστημα, ο Άγιος συλλαμβάνεται και κακοποιημένος οδηγείται στη φυλακή, όπου περνά τη νύχτα δοξάζοντας το Θεό. Την επομένη άγεται στο Δούκα Λυσία ενώπιον του οποίου ομολογεί την πίστη του. Ωστόσο, ο ίδιος ο Λυσίας τον προτρέπει να προσφέρει θυσία στους θεούς των ειδωλολατρών με αντάλλαγμα τη ζωή του.
Ο Ευγένιος δέχεται και με πλήθος κόσμου να τον ακολουθεί, εισέρχεται σε έναν ειδωλολατρικό ναό. Καθ’όσο ο Άγιος προσεύχεται στο Χριστό, το συγκεντρωμένο πλήθος παρακολουθεί έκπληκτο τρία ειδωλολατρικά αγάλματα να θρυμματίζονται και την ίδια στιγμή τα δαιμόνια να παρακαλούν τον Άγιο να μην τα εκδιώξει. Παρά το άξιον θαυμασμού γεγονός, ο Λυσίας προτείνει και πάλι στον Ευγένιο να προσφέρει θυσία στους ειδωλολατρικούς θεούς. Ο Άγιος όμως ειρωνευόμενος, αρνείται την πρόταση αυτή. Υπομένοντας τα φριχτά βασανιστήρια που ακλουθούν, ο Ευγένιος δεν υποκύπτει, παραμένει προσηλωμένος στην πίστη του. Έξαλλος, τότε ο Δούκας διατάζει να ετοιμασθεί μια μεγάλη κάμινος και να ριχθούν μέσα και οι τέσσερεις συναθλητές. Άγγελος Κυρίου αφαιρει εξαίφνης τη δύναμη της φωτιάς κι’ έτσι, οι δήμιοι που καταφθάνουν τρεις ημέρες αργότερα στον τόπο του μαρτυρίου αντικρίζουν τους τέσσερεις πιστούς σώους και αβλαβείς. Συνειδητοποιώντας αυτό το αληθινά μεγάλο θαύμα, οι τρεις δήμιοι αλλάζουν πίστη και προσέρχονται στο Χριστιανισμό.
Αποφασισμένος ο Λυσίας να εκτελέσει την εντολή που του είχε δοθεί, διατάζει τον αποκεφαλισμό των τριών συναθλητών και τη σταύρωση του Ευγενίου. Τα σώματα των τριών μαρτύρων κλέπτονται από ευσεβείς χριστιανούς, οι οποίοι, όμως, λόγω της έντονης κακοποίησής τους, αδυνατούν να τα αναγνωρίσουν. Και, ω του θαύματος!, τα σώματα των συναθλητών βρίσκονται στον τόπο της καταγωγής του καθενός, όπου θάβονται με ιδιαίτερες τιμές. Εν αντιθέσει, ο Ευγένιος, που βρίσκεται κρεμασμένος στο σταυρό μέσα στη φυλακή, ελευθερώνεται και με τη βοήθεια Αγγέλου θεραπεύονται οι πληγές του. Οι συγκρατούμενοί του, άφωνοι από το μεγαλείο του θαύματος, προσέρχονται και αυτοί στο Χριστιανισμό.
Εξοργισμένος, πλέον, ο Λυσίας καλεί και πάλι τον Ευγένιο να παρουσιαστεί μπροστά του, αποδίδει τη θεραπεία των οπών του σε «μαγικές ιδιότητες» του Αγίου και διατάζει τον αποκεφαλισμό του. Ο τόσο φριχτός και συγκλονιστικός θάνατός του ηλθε την 21η Ιανουαρίου του 290μ.Χ. Το σκήνωμά του κλάπηκε και τάφηκε πλησίον του τόπου του μαρτυρίου του, όπου και χτίστηκε ο ναός των Ποντίων «Άγιος Ευγένιος» προς τιμήν του!
Τα πρώτα κείμενα που βρέθηκαν να αναφέρονται στο ασύλληπτο αυτό μαρτύριο ανήκουν στον πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, Ιωάννη Ξιφιλινό. Χρονολογούνται δε από το 1042, ενώ με νέα δεδομένα τα θαύματα του Αγίου καταγράφηκαν (και πάλι από τον Ιωάννη Ξιφιλινό) στον κώδικα της μονής Διονυσίου (έκδοση 154).
Εκτενής αναφορά στο μαρτύριο το δικό του και των συναθλητων του γίνεται και στο Αρχείο του Πόντου (1953/τόμος 18/σελ.163). Ενώ, το αρχαιότερο συναξαρικόν κείμενο της Κωνσταντινουπόλεως χρονολογείται τον 11ο αιώνα μ.Χ.
Παρά το μέγεθος των ανωτέρω γεγονότων, η σημερινή θέση του μεγαλομάρτυρος αγίου των Ποντίων στην Ορθοδοξία δεν είναι εκείνη που αξίζει στον σημαίνοντα βίο του και την αξιομνημόνευτη προσφορά του στο Χριστιανισμό, μέσω του μαρτυρίου του. Η μνήμη του προστάτη αγίου τιμάται στη Μονή του Αγίου Διονυσίου στο Άγιο Όρος, αδιάλειπτα, από το 1375 μ.Χ. .έως και σήμερα, τόσο στις 21 Ιανουαρίου, ημέρα του μαρτυρίου του, όσο και στις 24 Ιουνίου, ημέρα των γενεθλίων του, ενώ τα τελευταία χρόνια τιμάται και από το σύλλογο της Καλλιθέας, Αργοναύται – Κομνηνοί, στις 21 Ιανουαρίου.
Αυτές είναι οι μόνες εκδηλώσεις μνήμης ενός Αγίου, του δικού μας Αγίου, τον οποίο λόγοι πολιτικοί μας επιβάλλουν να εξορίσουμε από τη μνήμη μας. Στη διατήρηση της ακεραιότητας της Τουρκίας πάση θυσία βρίσκεται η υπαιτιότητα του γεγονότος αυτού. Κάθε αναφορά στην Τραπεζούντα και τον Άγιο Ευγένιο επαναφέρει ζητήματα ιστορικά δέουσας σημασίας. Ωστόσο, δεν έχει γίνει καμία προσπάθεια από το Οικουμενικό Πατριαρχείο να αναγερθεί νέος ναός του Αγίου Ευγενίου, καθώς ο πρώτος έχει μετατραπεί από το 1461 μ.Χ. σε τζαμί (γενί τζαμί τζουμασί), όταν έγινε η άλωση της Τραπεζούντας από το Μωάμεθ, τον κατακτητή, ενώ ενδεικτική είναι και η χηρεία της θέσης του μητροπολίτη Τραπεζούντος από το 1922 μ.Χ. μέχρι σήμερα. Απαράδεκτη κρίνεται, επίσης, η ηχηρή απουσία του Αγίου Ευγενίου από το εορτολόγιο των Ορθοδόξων.
Οι Πόντιοι έχουμε στερηθεί το δικαίωμα στην ιστορική μνήμη και, εδώ και πέντε αιώνες, στερούμαστε και το δικαίωμα στη θρησκεία μας, το αναφαίρετο δικαίωμα να λατρεύουμε και να δοξάζουμε το δικό μας Άγιο!

Chronis Amanatidis

Trabzonlu Aziz (Agios) Evgenios,

Aziz Evgenios, Hristiyanlığın ortaya çıktığı ve, Diocletian ve Maximiano hükümdarlıkları esnasında Pontus bölgesinde yayılmaya başladığı bir dönemde, Millattan Sonra üçüncü yüzyılın sonlarında, Trabzon’da yaşamış ve şehit oldu.




Bu dönemde, Kapadokya ve Ermenistan valileri, Lysias ve Agrikolaos, yeni dine mensup olan herkesin öldürülmesini öngören, insanlık dışı kararnameyi uygulamaya koydular. Aziz Evgenios bu zor, belki de Hristiyanlara karşı zulmün en zoru olan bu dönemde yaşamış ve İsa’ya olan inancının cesurca mücadelesini vererek şehit olmuştur.
Aziz Evgenios ve mücadele arkadaşlarının (Kanidios, Oualerianos ve Akylas) işkenceleri M.S. Ocak 290’da başlar. Trabzon’un putperestleri, Lysias’a dört arkadaşın, İsa’nın sözlerini yaydıklarını şikayet ederler ve ormanlık alanda gizlenirler. Öncelikle Kanidios, ardından, Akylas ve Oualerianos tutuklanırlar ve İsa’ya olan inançlarını itiraf ederler. Üç arkadaş geceyi Tanrı’ya dua ve ilahiler söyleyerek hapiste geçirirler. Ertesi sabah, Trabzon’a varan Lysias’ın huzuruna çıkmaları istenir, sorgulanırlar ve bir kez daha İsa’ya olan inançlarını dile getirirler. İnançlarına olan itirafları işkenceyi kaçınılmaz kılar ve acımasız uygulamalardan sonra hapishaneye geri dönerler.
Bu arada, bütün bu olanlar esnasında ormanda bir mağarada saklanan Aziz Evgenios’a, İsa’nın kendisi belirir ve ortaya çıkıp inancını itiraf etmesi için onu teşvik eder.
Nitekim, Aziz Evgenios Tanrı’ya dua etmeye ve ilahiler söylemeye başlar. Yakacak odun toplamak için oradan geçen bir kadın duaları duyar ve hemen şehre koşup Aziz’in yerini itiraf eder. Kısa sürede, Aziz tutuklanır ve hırpalanmış vaziyette hapishaneye getirilir ve geceyi Tanrı’ya şükran duaları ederek geçirir. Sabah dük Lysias’ın huzuruna çıkar ve inancını itiraf eder.
Ancak, Lysias Aziz Evgenios’a pagan tanrılarına hayatı karşılığında kurban sunmayı teklif eder. Evgenios teklifi kabul eder ve büyük bir kalabalık eşliğinde bir pagan tapınağına girer.
Aziz, İsa’ya dua etmeye başlar başlamaz, kalabalığın şaşkın bakışları altında üç pagan heykeli parçalanır ve aynı zamanda iblisler, kendilerini yok etmemesi için ona yalvarmaya başlarlar. Bu hayranlık uyandıran olaya rağmen, Lysias tekrar Evgenios’a pagan tanrılarına kurban sunmasını teklif eder. Aziz bu sefer alaylı bir tarzla önerisini rededer. Evgenios korkunç işkencelere maruz kalır, ama inancından geri dönmez. Öfkeli Dük, dört arkadaşın ateşte yakılmasını emreder. Bir melek aniden ateşin gücü keser, ve üç gün sonra şehit mahalline gelen cellatlar, dört arkadaşın da sağ salim olduklarını görürler. Bu mucizevi olay karşışında üç cellat dinlerini değiştirerek Hristiyanlığa geçerler.
Lysias, kendisine verilen talimatı yerine getirmenin kararlılığı içinde, üç arkadaşın kafalarının kesilmesini ve Evgenios’un çarmıha gerilmesini emreder. Üç şehidin naaşları dindar Hristiyanlar tarafından çalınır ve her biri kendi memleketlerinde özel törenlerle defnedilir.
Buna karşılık, hapishanede çarmıhta gerili olan Evgenios, mucizevi bir şekilde kurtulur ve Meleğin yardımıyla yaraları iyleşir. Hapishane arkadaşları bu mucizenin büyüklüğü karşışında sessiz sedasız kaldılar ve dinlerini değiştirerek Hristayanlığa geçtiler.
Kızgın olan Lysias, Evgenios΄u tekrar huzuruna getirmelerini ister. Aziz’in yaralarının iyileşmesinin «sihirli özelliklere» bağlı olduğunu söyleyerek, kafasının kesilmesini emreder. Bu korkunç ve şok edici ölüm M.S. 21 Ocak 290’da gerçekleşti. Naaşı çalınarak, şehit düştüğü mekana yakın yerde defnedildi. Bu yerde, Pontuslular, Aziz’in onuruna Αziz (Agios) Evgenios Kilisesini inşa ettiler.
Bu inanılmaz çileyi dile getiren ilk metinler, 1042 senesinde Constantinople Patriği, İoannis Ksifilinos tarafından yazılmıştır. Yeni verilere göre ise, Aziz’in mucizeleri Dionysios Manastırı’nın arşivinde (yine Constantinopol Patriği tarafından) bulunmaktadır (baskı154) . Kendisinin ve arkadaşlarının çilelerinin kapsamlı anlatımı Pontos Arşivi’nde de bulunmaktadır (1953/cilt 18/sayfa 163). Constatinopolis’ in en eski efsanevi metni ise M.S. 11. yüzyıla denk gelmektedir.
Yukarıda bahsedilen bu olayların büyüklüğüne rağmen, Hristiyanlık için şehit olan Pontusluların azizinin, günümüzde, Ortodokslukta mevcut olan yeri, hak ettiği değere sahip değildir. M.S. 1375 senesinden günümüze kadar, azizin anısına, Athos Dağında bulunan Aziz (Agios) Dionysios Manastırında, aralıksız olarak, hem 21 Ocak’ta -ki onun şehadet günüdür- , hem de 24 Haziran’da –ki onun doğum günüdür- ayinler yapılmaktadır. Ayrıca son yıllarda Kallithea Derneği tarafından da 21 Ocak’ta Azizin anısına kutlamalar yapılmaktadır.
Siyasi nedenlerden dolayı bizim hafızamızdan çıkarılmak istenen azizin anısına, bizim azizimizin anısına, işte sadece bu etkinlikler yapılmaktadır. Bunun sorumluluğu, her ne pahasına olursa olsun Türkiye’nin bütünlüğünü muhafaza etmekte bulunmaktadır. Trabzon’un ve Aziz (Agios) Evgenios’ un adının geçtiği her seferde, tarihi önemli konular hatırlanmaktadır. Trabzon’un «Fatih» Sultan Mehmet tarafından fethiyle, ilk Aziz Evgenios Kilisesi, 1461 senesinden beri, camiye dönüştürüldü. Oysa Ekümenik Patrik yeni bir Aziz Evgenios Kilisesi inşa etmek için hiçbir girişimde bulunmadı. Ayrıca, Trabzon Metropolitliği’nin 1922 yılından günümüze kadar boş olması dikkate değerdir. Bunun yanısıra, Aziz Evgenios’un Ortodoks Kilisesinin kutsal günler takviminde yer almaması, kabul edilemez bir tutumdur.
Biz Pontuslular, tarihi anma hakkından mahrum kaldık ve beş yüzyıl boyuncadır da , din hürriyeti hakkımızdan, Azizimize ibadet etme hakkımızdan mahrum kalıyoruz.Yukarıdaki metin,

Chronis Amanatidis’in, Aziz Evgenios Kilisesi’nin avlusunda yaptığı konuşmadır.