Ζακλίν ντε Ρομιγί (1913-2010), διακεκριμένη παγκοσμίως ελληνίστρια Γαλλίδα ακαδημαϊκός στην οποία το 1995 επαξίως απονεμήθηκε η ελληνική ιθαγένεια και από το 2013 μια πλατεία κοντά στην αρχαία Πνύκα των Αθηνών φέρει το όνομά της.
του Λάζαρου Α. Μαύρου
ΕΜΦΑΝΗΣ ανησυχία και φόβος διακρίνεται στην – όση απέμεινε – επιμένουσα να διατηρεί την σοβαρότητά της αρθρογραφία: Σε ποιά περαιτέρω κατάντια θα κατρακυλήσει το πολιτικό σύστημα; Εξ αιτίας και των επιλογών που έχει τώρα ενώπιόν του το εκλογικό σώμα, για τις επικείμενες κυπριακές βουλευτικές εκλογές της 24ης Μαΐου 2026;
– Γεγονός, άξιο να επισημανθεί προκαταβολικώς είναι ότι: Και η εν λόγω αρθρογραφία μοιάζει πια περιθωριακή. Όπως άλλωστε και τα παραδοσιακά Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης στον καινούργιο κόσμο κυριαρχίας τών, ατομικής χρήσης, Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης. Κυριαρχία, η οποία, δείχνει ισχυρή τάση επεκτατισμού και επιβολής τής επίδρασής της, σε όλους τους θεσμούς του πολιτεύματος.
– Περιθωριακή και η παρούσα ηλικιωμένη ήδη στήλη, από δεκαετίες πριν εντόπιζε όπως κι άλλοι, κραυγαλέα δείγματα παρακμής του πελατειακού μας πολιτικού συστήματος τής – κατ’ ουσίαν – Ολιγαρχικής Κομματικής Ηγετοκρατίας. Πολίτευμα που διατείνεται ότι είναι δημοκρατία. Την προβλεφθείσα ως αναπόφευκτη ενδογενώς παρακμή του και την διευρυνθείσα απαξίωσή του, την έχει επιταχύνει η… απρόβλεπτη τότε τεχνολογία: Η διαδικτυακώς συγκροτούμενη από τα Μέσα Κοινωνικής (και πλειστάκις Αντι-Κοινωνικής) Δικτύωσης, «κοινωνία» των Δημαγωγών και των… Δημαγωγουμένων. Όπου επικρατούν, προσώρας, οι ικανότεροι σε ραδιουργίες, οι πιο επιτήδειοι σε δολιότητες και… οι πειστικότεροι με τις μπαγαποντιές τους Δημαγωγούντες.
– Το «προσώρας» θέλει να ισχυρίζεται πως: Αν αποφευχθεί μεγαλύτερη και μη ανατρέψιμη καταστροφή, η επί τού παρόντος ρέουσα κατάσταση θα αποτελέσει ίσως ένα δύσκολο μεν, μεταβατικό όμως στάδιο προς κάτι καλύτερο.
– Επειδή οι νεότερες γενιές έχουν, προς αξιοποίηση, πολλαπλασίως περισσότερες και πολύ ταχύτερες δυνατότητες να το κατορθώσουν. Εντοπίζοντας επαρκέστερα τις δημαγωγίες και εξουδετερώνοντας την εμβέλειά τους. Και τούτο είναι, το σημαντικό στοίχημα και διακύβευμα.
ΑΠΟ ΓΕΝΝΗΣΙΜΙΟΥ του, στην αρχαία Αθήνα τού 5ου προ Χριστού αιώνα, το δημοκρατικό πολίτευμα έναν είχε πάντοτε μεγαλύτερο ενδογενή εχθρό: Την δημαγωγία.
– Τους εκάστοτε δημαγωγούς που κολακεύουν, εξαπατούν, παρασύρουν τον λαό και παίρνουν την ψήφο και την ανοχή του. Ζευγάρι η συνενοχή: Ο ικανός να εξαπατά κι ο ανίκανος ν’ αποτρέπει την εξαπάτησή του.
Το είχε διδάξει με την διά βίου πλούσια και πολύτιμη συγγραφική της προσφορά, η κορυφαία παγκοσμίως ελληνίστρια, επαξίως βραβευθείσα το 1995 και με την ελληνική ιθαγένεια, Γαλλίδα ακαδημαϊκός Ζακλίν ντε Ρομιγί, (1903 – 2010).
– Ανάμεσα στα σπουδαία της βιβλία εκείνο με τίτλο «Προβλήματα της Αρχαίας Ελληνικής Δημοκρατίας» που εκδόθηκε στο Παρίσι το 1975 και στα ελληνικά το 1992. Όπου και το «συνένοχο ζεύγος»: Συγκροτούμενο απ’ την «λαϊκή τύφλωση» αφ’ ενός και τους επιτήδειους δημαγωγούς, τους λαοπλάνους, αφ’ ετέρου: Το «τυφλόν δ’ έχει ήτορ όμιλος ανδρών ο πλείστος» τού Πινδάρου («Νέμεα» Ωδή 7η), για την τύφλα των πλείστων πολιτών απ’ τη μια, κι απ’ την άλλη: «Και πανούργον και πανούργον πολλάκις γάρ αύτ’ ερώ, και γάρ ούτος ήν πανούργος πολλάκις της ημέρας», όπως μαστίγωνε ανελέητα στις κωμωδίες του τον δημαγωγό Κλέωνα Κλεαινέτου, ο Αριστοφάνης («Ιππής» 70): «Ένας παλιάνθρωπος και παλιάνθρωπος και πάλιν παλιάνθρωπος και θα το πω αυτό πολλές φορές, γιατί κι αυτός υπήρξε παλιάνθρωπος πολλές φορές κάθε μέρα». Με τότε δημαγωγούμενους πολίτες τους «απλώς τε ακοής ηδονή ησσώμενοι και σοφιστών θεαταίς εοικότες καθημένοις μάλλον ή περί πόλεως βουλευομένοις» (Θουκυδίδης Γ-38,7): «Παρασυρόμενοι από την τέρψιν της ακοής, ομοιάζετε μάλλον με ανθρώπους οι οποίοι κάθηνται ως θεαταί επιδείξεως σοφιστών, παρά ανθρώπους οι οποίοι διασκέπτονται περί του συμφέροντος της πόλεως» (μτφρ. Ελ. Βενιζέλου).
ΕΝΑΝΤΙΑ σ’ αυτό το φαύλο δίδυμο (δημαγωγών – δημαγωγουμένων), «Μόνο η Παιδεία», αποφαίνεται, η Jacqueline de Romilly επικαλούμενη και τον Αριστοτέλη: «Το τελικό μάθημα της [αρχαίας] ελληνικής εμπειρίας είναι πράγματι σαφές. Η δημοκρατία που αφήνει την εκπαίδευση να πέσει στα χέρια των εχθρών του πολιτεύματος, η δημοκρατία που δεν προσπαθεί να διατηρήσει για την παιδεία τον χαρακτήρα, όχι της πολιτικής μόρφωσης, αλλά της μόρφωσης πολιτικού ΗΘΟΥΣ, αυτή η δημοκρατία είναι χαμένη».
– Κι όταν λέμε Παιδεία σήμερα, δεν εννοούμε, βεβαίως, μόνο τα σχολεία των παιδιών και τα πανεπιστήμια των νέων, αλλά κι όλους τους συν-τελούντες παίδευσιν (θετική ή αρνητική ή και καταστροφική) πάντων των πολιτών: Την 24ωρη τηλεόραση π.χ. και τ’ άλλα μέσα συλλογικής ενημέρωσης, σύν πλέον και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όπως και τα ίδια τα κόμματα, τους πολιτικούς ηγέτες και, υπεράνω όλων, τους εν εξουσία: Διά του παραδείγματός τους: Είτε ως υπόδειγμα, τύπος και υπογραμμός, προς παραδειγματισμόν, είτε ως παράδειγμα προς αποφυγήν.
– Δύο χρόνια προτού διαβεί την Αχερουσία η Ζακλίν ντε Ρομιγί, τυφλή και με μειωμένη ακοή, υπαγόρευσε το τελευταίο εκπληκτικό βιβλίο της, που εκδόθηκε και στα ελληνικά το 2010, με τον τίτλο «Το ανθρώπινο μεγαλείο στον αιώνα του Περικλή», όπου έγραψε και τα εξής:
«Η επιπολαιότητα του λαού και η έλλειψη καλλιέργειας είναι δεδομένα τα οποία πρέπει να λαμβάνονται υπόψη. Ο Περικλής ήξερε να τα λαμβάνει υπόψη του, όχι όμως οι διάδοχοί του. Η ηθική λοιπόν είναι αναγκαία, και από την πλευρά του λαού και από την πλευρά των ηγετών. Και όλα τα πολιτικά σφάλματα προέρχονται στην πραγματικότητα από τον ΕΓΩΙΣΜΟ με τον οποίο ο καθένας ενεργεί χωρίς να ενδιαφέρεται για το κοινό καλό. Υπό αυτή την έννοια, θα μπορούσαμε λογικά να πούμε πως η πολιτική στο σύνολό της, το σύνολο των επιτυχιών, όλες οι μορφές λυσιτελών πράξεων στον δημόσιο τομέα, εξαρτώνται άμεσα από τη μέριμνα για το κοινό καλό, από την ΑΚΕΡΑΙΤΟΤΗΤΑ. Εν ολίγοις από την ΗΘΙΚΗ. Χτισμένη πάνω σε μια συνεκτική και συστηματική ανάλυση, η ηθική ξαναβρίσκει εδώ μια θέση εξίσου σημαντική όπως και στον Σοφοκλή. Δεν είναι [μήπως] διαχρονική η αξία αυτής της αλήθειας; Αυτό δεν είναι [άραγε] που πρέπει να υπενθυμίζουμε τόσο στους πολιτικούς άνδρες όσο και στους πολίτες, σε όλες τις συνελεύσεις, στις συγκεντρώσεις και στους συλλόγους που προσπαθούν να ασκήσουν πιέσεις στη ζωή μιας χώρας;»…
ΣΕ ΑΛΛΕΣ περιστάσεις, χρόνια πριν, το είχε συνοψίσει επιγραμματικά, «Προς Επτανησίους» απευθυνόμενος, και ο εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός: «Δυστυχισμένε μου λαέ, καλέ και ηγαπημένε, πάντοτ’ ευκολοπίστευτε και πάντα προδομένε». Από την αγωνία του ίσως, όταν νωρίς μετά την έναρξη της Επανάστασης του 1821, παρακολουθούσε τους ολέθριους εμφύλιους διχασμούς που στηλίτευσε σε διαδοχικές για την Διχόνοια στροφές τού «Ύμνου εις την Ελευθερίαν».
ΣΗΜΕΡΑ ευτυχώς δεν μας απειλούν εμφυλιοπολεμικά πάθη…
